თეთრი კურდღელი, რომელსაც ახლა შეტყობინება ჰქვია

ADHD, სოციალური მედია და ის ბრძოლა, რომელსაც ჩვენი ყურადღებისთვის ყოველდღე ვაგებთ

უცნაური წიგნი მეგონა.

ყველაფერი ირეოდა.

არავინ იქცეოდა ლოგიკურად.

ყველა სადღაც გარბოდა.

ყველა რაღაცას ლაპარაკობდა.

ყველაფერი ყურადღებას ითხოვდა.

და ალისა ცდილობდა გაერკვია, საერთოდ რა ხდებოდა.

წლების შემდეგ, როცა ჩემს კაბინეტში სულ უფრო ხშირად გაჟღერა აბრევიატურა ADHD, ეს წიგნი ისევ გამახსენდა.

არა იმიტომ, რომ მგონია ალისას ADHD ჰქონდა.

არც იმიტომ, რომ ლუის კეროლი მომავალში შექმნილ დიაგნოზს აღწერდა.

უბრალოდ იმიტომ, რომ ზოგჯერ თანამედროვე ცხოვრება ძალიან ჰგავს საოცრებათა ქვეყანას.

თეთრი კურდღელი, რომელსაც ახლა შეტყობინება ჰქვია

ალისას ყველაფერი ერთი შეხედვით მარტივად დაიწყო.

მან თეთრი კურდღელი დაინახა.

მერე მას გაჰყვა.

მერე კიდევ რაღაც გამოჩნდა.

შემდეგ კიდევ რაღაც.

და ძალიან მალე აღმოჩნდა სამყაროში, სადაც ერთი ამბავი მეორეს ცვლიდა, ერთი ხმა მეორეს ფარავდა და ყოველი ახალი კუთხე ახალ ცნობისმოყვარეობას აღვიძებდა.

ხანდახან ვფიქრობ, რომ ჩვენც ასე ვიწყებთ დღეს.

ტელეფონს ვიღებთ მხოლოდ დროის სანახავად.

იქ ერთი შეტყობინება გვხვდება.

მერე მეორე.

მერე ერთი ბმული.

მერე ვიდეო.

მერე კომენტარი.

მერე ახალი ამბავი.

და უცებ ნახევარი საათი გავიდა.

ზუსტად ისე, როგორც ალისას შემთხვევაში, არც კი გვიგრძნია, როდის გადავუხვიეთ გზიდან.

იქნებ სწორედ ამიტომ ვსაუბრობთ დღეს ADHD-ზე ასე ბევრს?

ბოლო წლებში სოციალური მედია სავსეა ADHD-ზე საუბრით.

ზოგჯერ ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება, თითქოს ადამიანები საკუთარ თავში ალისას ცნობენ.

მათაც უჭირთ ერთ გზაზე დარჩენა.

მათაც ხშირად ავიწყდებათ, რისი გაკეთება სურდათ.

ისინიც გრძნობენ, რომ ყურადღება მუდმივად სხვა მიმართულებით გაურბით.

და ეს სულაც არ არის გასაკვირი.

რადგან ადამიანის ყურადღება დღეს ყველაზე ძვირფასი რესურსია.

მისთვის იბრძვიან აპლიკაციები.

მისთვის იბრძვიან ალგორითმები.

მისთვის იბრძვიან რეკლამები.

ჩვენი ყურადღება ბიზნესად იქცა.

ტექნოლოგიური კომპანიების უმეტესობა დღეს აღარ ყიდის მხოლოდ პროდუქტს. ისინი ჩვენს დროსა და ყურადღებას ეჯიბრებიან.

მაგრამ იქნებ პრობლემა მხოლოდ ADHD არ არის?

ADHD რეალური ნეიროგანვითარებითი მდგომარეობაა.

სწორედ ამიტომ არ ღირს არც მისი გამარტივება და არც იმის დაშვება, რომ ყოველი ყურადღების სირთულე ერთ დიაგნოზში ჩაეტიოს.

ეს არ არის უბრალოდ ტელეფონზე ბევრი დროის გატარება.

ეს არ არის მხოლოდ გაფანტულობა.

ეს არ არის „მავნე ჩვევა”.

ADHD-ის მქონე ადამიანები ხშირად ბავშვობიდანვე აღწერენ მსგავს სირთულეებს — თუმცა დიაგნოზი შესაძლოა მხოლოდ ზრდასრულობაში დაისვას. დიდხანს გვეგონა, რომ ეს „ბიჭების და ბავშვების პრობლემაა”. დღეს კი უფრო და უფრო ხშირად სვამენ დიაგნოზს ზრდასრულ ადამიანებს — განსაკუთრებით ქალებში — რომლებმაც მთელი ცხოვრება ისწავლეს საკუთარი სირთულეების შენიღბვა, სანამ ერთ დღესაც ვეღარ შეძლეს.

მათ შეიძლება მთელი ცხოვრება უჭირდათ ორგანიზება.

საქმეების დასრულება.

დროის მართვა.

პრიორიტეტების დალაგება.

მნიშვნელოვანია, რომ ეს არ დაგვავიწყდეს.

მაგრამ დღეს მეორე უკიდურესობაშიც გადავვარდით.

ჩემს პრაქტიკაში არაერთი ადამიანი მინახავს, ვინც დარწმუნებული იყო, რომ ADHD ჰქონდა — და ხშირად მათ ეს თავადვე ჰქონდათ ინტერნეტში ამოკითხული. საუბრისას კი თანდათან სხვა სურათი იშლებოდა: წლები უწყვეტი დატვირთვით, ნამდვილი დასვენების დღის გარეშე, ღამეები მცირე ძილით, დღეები თითქმის მთლიანად ეკრანის წინ. მათი ყურადღება არ იყო „გაფუჭებული”. ის უბრალოდ ამოწურული იყო.

ზოგჯერ გვგონია, რომ თუ კონცენტრაცია გვიჭირს, აუცილებლად ADHD გვაქვს.

ხანდახან კი კითხვა სულ სხვაა.

არა:

„მაქვს თუ არა ADHD?”

არამედ:

„რა დაემართა ჩემს ყურადღებას?”

იქნებ ალისა ჩვენი დროის ყველაზე თანამედროვე გმირია?

ბავშვობაში მეგონა, რომ ალისა უცნაურ სამყაროში მოხვდა.

დღეს კი ზოგჯერ მგონია, რომ უცნაურ სამყაროში ჩვენ ვცხოვრობთ.

სამყაროში, სადაც ყურადღება აღარ გვეკუთვნის.

სადაც ყოველი აპლიკაცია, ყოველი რეკლამა და ყოველი ალგორითმი ცდილობს რამდენიმე წამით მაინც წაგვართვას ის.

თეთრი კურდღელი ახლა შეტყობინებაა.

ჩეშირის კატა — სოციალური მედია.

მექუდის გაუთავებელი ჩაის სუფრა — უსასრულო კონტენტი.

და ჩვენ, ალისას მსგავსად, ყოველდღე ვცდილობთ გავიგოთ, სად მივდივართ.

ხშირად კი დღის ბოლოს დაღლილები აღმოვჩნდებით.

არა იმიტომ, რომ ძალიან ბევრი ვიმუშავეთ.

არამედ იმიტომ, რომ მთელი დღე ჩვენი ყურადღება ვიღაცამ და რაღაცამ სხვადასხვა მიმართულებით გადაქაჩა.

მაშ, როგორ გავარჩიოთ ADHD და ყურადღების გადაღლა?

რა თქმა უნდა, დიაგნოზს მხოლოდ სპეციალისტი სვამს.

მაგრამ არსებობს რამდენიმე კითხვა, რომელიც დაფიქრებაში დაგვეხმარება.

თუ მსგავსი სირთულეები ბავშვობიდან გახსოვთ…

თუ სკოლაშიც გიჭირდათ კონცენტრაცია, ორგანიზება ან დავალებების დასრულება…

თუ ეს პრობლემები სხვადასხვა გარემოში — სახლში, სკოლაში, სამსახურში — წლების განმავლობაში გრძელდებოდა…

მაშინ შესაძლოა ADHD-ზე საუბარი მართლა ღირდეს.

მაგრამ თუ მსგავსი სირთულეები ძირითადად ბოლო წლებში გაჩნდა…

თუ ისინი სოციალურ მედიასთან, სტრესთან, ბერნაუტთან ან მუდმივ გადატვირთვასთან ერთად გაძლიერდა…

თუ დასვენების, ძილის მოწესრიგების ან ეკრანებთან ნაკლები დროის გატარების შემდეგ თავს მნიშვნელოვნად უკეთ გრძნობთ…

მაშინ შესაძლოა საქმე სულ სხვა რამეს ეხებოდეს.

საინტერესოა, როგორ გამოვიდოდა ალისა ამ მდგომარეობიდან?

ბავშვობაში მეგონა, რომ ალისას მთავარი მიზანი საოცრებათა ქვეყნიდან გაქცევა იყო.

დღეს სხვანაირად ვფიქრობ.

შესაძლოა მისი მთავარი ამოცანა საკუთარი გზის პოვნა იყო.

იმდენი ხმაურის, რჩევის, უცნაური პერსონაჟისა და მოულოდნელი მოვლენების ფონზე, მას უნდა გაერკვია, რას მიჰყვებოდა და რას არა.

და მგონია, ჩვენც მსგავსი ამოცანის წინაშე ვდგავართ.

ყველა კურდღელს ნუ გაჰყვები

ყველა შეტყობინება სასწრაფო არ არის.

ყველა ვიდეო მნიშვნელოვანი არ არის.

ყველა ამბავი შენს ყურადღებას არ იმსახურებს.

ზოგჯერ ყურადღების დაცვა უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ახალი ინფორმაციის მიღება.

დროდადრო დატოვე ჩაის წვეულება

მექუდის სუფრა არასოდეს მთავრდება.

ისევე როგორც სოციალური მედიის ლენტი.

თუ მუდმივად იქ დარჩები, ვერასოდეს მიხვდები, სად მიდიოდი.

ზოგჯერ ყველაზე ჯანმრთელი გადაწყვეტილებაა, უბრალოდ ადგე და ცოტა ხნით წახვიდე.

საკუთარ გზას ხშირად დაუბრუნდი

დღის განმავლობაში რამდენჯერმე საკუთარ თავს ჰკითხე:

„რას ვაკეთებ ახლა?”

„ეს ნამდვილად ჩემი არჩევანია თუ უბრალოდ რაღაცამ გამიტაცა?”

ეს პატარა შეკითხვა ხშირად გვაბრუნებს რეალობაში.

შეამოწმე, საოცრებათა ქვეყანაში ბავშვობიდან ცხოვრობდი თუ ახლახან მოხვდი

ეს კითხვა შესაძლოა უფრო მნიშვნელოვანი იყოს, ვიდრე ნებისმიერი ინტერნეტ-ტესტი.

რადგან ADHD-ის ნიშნები ჩვეულებრივ ბავშვობიდან იჩენს თავს — თუნდაც მაშინ ვერავინ ამჩნევდეს და დიაგნოზი წლების შემდეგ დაისვას.

თუ უკან რომ მოიხედავ, მსგავს სირთულეებს სკოლაშიც, თამაშშიც და ურთიერთობებშიც ამოიცნობ, მაშინ ღირს სპეციალისტთან კონსულტაცია.

ზოგჯერ ალისასაც სჭირდება ძილი

გამოუძინებელი ტვინი ხშირად ADHD-ს ჰგავს.

სტრესიც.

გადაწვა და გამოფიტვა.

ემოციური გადაღლაც.

ხანდახან ჩვენი ყურადღება გაფუჭებული კი არ არის — უბრალოდ გადაღლილია.

და ბოლოს…

რაც უფრო ვიზრდები, მით უფრო მგონია, რომ „ალისა საოცრებათა ქვეყანაში” მხოლოდ ბავშვური ფანტაზია არ არის.

ალისას ისტორიაში ერთი რამ ყველაზე მეტად მახსოვს: ბოლოს ის სწორედ მაშინ პოულობს გამოსავალს, როცა წყვეტს ყველა ხმის მორჩილებას და თავად ირჩევს, რას გაჰყვეს. მისი ნამდვილი ძალა ცნობისმოყვარეობა კი არა, არჩევანი აღმოჩნდა — გადაწყვეტილება, რომ ყველა კარში არ შესულიყო.

ეს წიგნი იმ განცდაზეც გვიყვება, რომელსაც ბევრი ადამიანი დღეს განიცდის.

განცდაზე, რომ სამყაროში ძალიან ბევრი ხმაა.

ძალიან ბევრი კარი.

ძალიან ბევრი კურდღელი.

ძალიან ბევრი რამ, რაც ჩვენს ყურადღებას ითხოვს.

და შესაძლოა ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა არც ის არის, გვაქვს თუ არა ADHD.

შესაძლოა ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა ასეთია:

როდესაც ყველა რაღაცას გვიყვირის, გვეძახის — „შემომხედე!” — ჯერ კიდევ შეგვიძლია გადავწყვიტოთ, რას მივაქციოთ ყურადღება?

რადგან ჩვენი ცხოვრება იქ კი არ მიდის, სადაც თვალი გადაგვირბის — იქ მიდის, რასაც ნამდვილად ვუთმობთ ყურადღებას.