როდესაც ალადინის ზღაპარზე ვფიქრობთ, ჩვეულებრივ ჯადოსნური ლამპარი, სურვილები და ყოვლისშემძლე ჯინი გვახსენდება. მაგრამ ბავშვებთან ამ ისტორიის კითხვისას სულ სხვა კითხვამ დამაინტერესა:
რატომ ინახებოდა ზღაპრის ყველაზე ძვირფასი საგანძური ყველაზე ბნელ გამოქვაბულში?
თუ ლამპარი ასეთი მნიშვნელოვანი იყო, რატომ არ იდო ის სულთნის სასახლეში? რატომ არ ეკიდა აღმოსავლური ბაზრის ცენტრში, ყველასთვის თვალსაჩინო ადგილას?
ზღაპრის ყველაზე დიდი ფსიქოლოგიური გარდატეხა სწორედ იქ ხდება, სადაც გარესამყაროს ყველა შუქი ქრება. როდესაც ალადინი სრულიად მარტო, მოტყუებული და შეშინებული რჩება მიწისქვეშა წყვდიადში, ის დარწმუნებულია, რომ ყველაფერი დასრულდა.
„ბნელი გამოქვაბულები“ ბავშვის ყოველდღიურობაში
ბავშვების ცხოვრებაშიც არსებობენ პატარა, მაგრამ მათთვის სრულიად რეალური „ბნელი გამოქვაბულები“. ზოგჯერ ეს არის:
- რთული და გადაუჭრელი დავალება, რომელიც უსასრულო ბარიერად ეჩვენებათ;
- მტკივნეული კონფლიქტი საუკეთესო მეგობართან, რომელიც მარტოობის განცდას აჩენს;
- ახალ, უცხო გარემოში ან სკოლაში გადასვლა და შიში, რომ ვერავის გაუგებს.
ასეთ მომენტებში ბავშვის პირველი რეაქცია თითქმის ყოველთვის ერთნაირია — შიში, დაბნეულობა, ტირილი ან პროტესტი.
როდესაც მოსწავლეებთან ან შვილებთან ამ ეპიზოდს განვიხილავ, ხშირად ვსვამ კითხვას: „როგორ ფიქრობთ, ალადინმა გამოსავალი იმიტომ იპოვა, რომ არ შეეშინდა?“ ალადინი არ ყოფილა უშიშარი სუპერგმირი, ისიც ტიროდა და იბნეოდა. თუმცა, მან ერთი რამ გააკეთა: სასოწარკვეთილების მიუხედავად, სიბნელეში ხელების მოფათურება, ანუ ძებნა არ შეუწყვეტია.
პარადოქსი: რესურსი, რომელიც სიბნელეში გველოდება
ბავშვებს ხშირად აქვთ ილუზია, რომ საყრდენი და ხსნა ყოველთვის გარედან უნდა მოვიდეს — ჭკვიანი მეგობრისგან, ძლიერი უფროსისგან ან ბრმა იღბლისგან. მათ ჰგონიათ, რომ თუ თავად ვერ ხედავენ გამოსავალს, ესე იგი, ძალა არ შესწევთ.
მაგრამ ზღაპარი სულ სხვა რამეს გვიჩვენებს. როგორ ფიქრობთ, ლამპარი რომ სასახლის შუაგულში ყოფილიყო, ალადინი მას საერთოდ შეამჩნევდა? სანამ მთავარი გმირი მზის შუქზე, ხმაურიან ქუჩებში დარბოდა და უდარდელად ცხოვრობდა, მას ეს საგანი ფეხებშიც რომ წამოსდებოდა, უბრალო, ძველ და უსარგებლო ნივთად მოეჩვენებოდა.
მხოლოდ მაშინ, როდესაც გარე სამყაროს ყველა რესურსი ამოიწურა და ის წყვდიადში გამოიკეტა, სიტუაციამ აიძულა, შინაგან ძიებაზე გადასულიყო. შესაძლოა, სწორედ ამიტომ იმალებოდა ლამპარი წყვდიადში — იმიტომ, რომ ზოგიერთი რამ მხოლოდ მაშინ ჩანს, როცა სხვა ყველაფერი ქრება.
გამოქვაბულმა ალადინი კი არ შეცვალა, არამედ აიძულა, საკუთარი რესურსები აღმოეჩინა.
როგორ ვაქციოთ კითხვა ინსტრუმენტად?
იმის ნაცვლად, რომ ბავშვს მზა შეგონებებით ვესაუბროთ, მოდით, ზღაპრის მეშვეობით დავსვათ ისეთი შეკითხვები, რომლებიც მას პასიური მსმენელიდან აქტიურ მკვლევრად აქცევს:
- „როგორ ფიქრობ, გამოქვაბული ალადინისთვის მტერი იყო თუ მასწავლებელი?“
- „ჯადოქარს ლამპარი იქვე, ქუჩაში რომ ეპოვა და ალადინისთვის მიეცა, როგორ ფიქრობ, ისწავლიდა ალადინი რამეს?“
- „შენს ცხოვრებაში რა არის ისეთი თვისება ან უნარი, რომელიც „ძველ ლამპარს“ ჰგავს — ჩვეულებრივ დღეებში რომ არ გჭირდება, მაგრამ როცა რთული სიტუაციაა, უცებ გეხმარება სიბნელიდან გამოსვლაში?“
პრაქტიკული აქტივობა ოჯახისთვის ან კლასისთვის:
ფურცელზე ერთად დახატეთ გამოქვაბული. მის შიგნით ბავშვმა ჩაწეროს ის, რაც ახლა აშინებს ან უჭირს (მაგალითად: „მეშინია, რომ ახალ კლასში მეგობრებს ვერ ვიპოვი“). ხოლო გამოქვაბულში, წყვდიადში, დახატეთ პატარა ლამპრები. თითოეულ ლამპარზე დააწერინეთ ის თვისებები და საყრდენები, რომლებიც მას უკვე აქვს: „ჩემი უნარი — კარგად მოვუსმინო სხვებს“, „ჩემი დაკვირვებულობა“, „ჩემი ოჯახის მხარდაჭერა“.
ეს მარტივი სავარჯიშო ეხმარება ბავშვს დაინახოს, რომ ნებისმიერ რთულ სიტუაციაში ის ხელცარიელი არასიდეს არის.
თითქმის ყველა ბავშვს ჰქონია თავისი „ბნელი გამოქვაბული“ — ეპიზოდი, როცა ეგონა, რომ ვერ შეძლებდა. და მაინც, რაღაც შეიცვალა. რაღაც გამოჩნდა. რაღაც ისეთი, რასაც მანამდე ვერ ამჩნევდა.
შესაძლოა, სწორედ ამიტომ გვიყვებიან ამ ისტორიას თაობიდან თაობას.
არა იმისთვის, რომ ჯადოსნური ლამპრების არსებობის გვჯეროდეს.
არამედ იმისთვის, რომ გვახსოვდეს:
რატომ ინახება ყველაზე დიდი საგანძური ყველაზე ბნელ გამოქვაბულში?
სწორედ ეს არის ბავშვების სწავლების ჩემი საავტორო მიდგომა – “აირას”. თუ თქვენთვის საინტერესოა ამ სახით ზღაპრების განხილვა, გამომყევით ამ მოგზაურობაში, პერიოდულად სხვადასხვა ზღაპრების განვითარების პოტენციალზე დავწერ, ასევე მომწერეთ შეკითხვები ან კონკრეტული ზღაპრები რაც გაინტერესებთ და ერთად ვიმოგზაუროთ ამ საოცერბათა სამყაროში.
თუ „აირას: ზღაპრის სახელოსნოში“ თქვენს პატარასთან ერთად მოგზაურობას გადაწყვეტთ, გახსოვდეთ — კრიტიკული აზროვნების საკვირაო სკოლაში პატარა მეზღაპრეებისათვის კარი ყოველთვის ღიაა..
